5 Dakikada Hızlı Başlangıç Kılavuzu
Okidia, okul bilişim laboratuvarlarında veya akıllı tahtalarda en kısa sürede çalışmaya başlamak üzere tasarlanmıştır. Karmaşık sunucu yapılandırmaları yapmanıza gerek yoktur. Sistemi 3 temel adımda yayına alabilirsiniz:
Öğretmen Bilgisayarına veya Laboratuvar Sunucusuna "Broker" Kurun
Broker, sınıfınızın güvenli iletişim omurgasıdır. Laboratuvardaki herhangi bir bilgisayara (genellikle öğretmenin masasına veya daimi açık olan bir sunucuya) kurulur.
sudo dpkg -i okidia-broker_0.9.8_amd64.deb
sudo systemctl status okidia-broker
Windows kullanıcıları için: okidia-broker-setup.exe dosyasını çift tıklayıp kurun.
Masaüstünüzde otomatik olarak OKIDIA_Kurulum_Kodu.txt dosyası oluşturulacaktır.
Öğretmen Bilgisayarına "Master" Konsolunu Kurun
Master, öğretmenin dersi yönettiği grafik arayüzdür. İlk açılışta mDNS ile ağdaki Broker'ı otomatik olarak bulur ve ilk yönetici hesabınızı (YM) oluşturmanızı ister.
sudo dpkg -i okidia-master_0.9.8_amd64.deb
okidia-masterÖğrenci Bilgisayarlarına "Agent" Paketini Yükleyin
Öğrenci bilgisayarlarına Agent servisini kurun. Kurulum tamamlandığı anda arka planda servis başlar, ağdaki Broker'ı keşfeder ve öğretmenin onay ekranına düşer.
sudo dpkg -i okidia-agent_0.9.8_amd64.deb
Windows Öğrenci Cihazı için: okidia-agent-setup.exe paketini kurmanız yeterlidir;
Windows Servisi ve Sistem Tepsisi (Tray) otomatik olarak devreye girer.
Temel Roller ve Yetkilendirme (YM vs. OM)
Okidia, okullardaki hiyerarşik öğretmen ve laboratuvar sorumlusu yapısına tam uyumlu rol tabanlı bir güvenlik mimarisi (RBAC) kullanır:
-
Yönetici Master (YM - Yetkili Yönetici):
Sistemin ilk kurulumunu yapan ana yetkilidir. Yeni öğretmen hesapları açabilir,
öğrenci bilgisayarlarını onaylayabilir veya silebilir, sistem felaket kurtarma yedeğini
(
.okbak) alıp geri yükleyebilir. - Öğretmen Master (OM - Ders Öğretmeni): Bilişim laboratuvarında ders işleyen branş öğretmenidir. Sınıf ekranlarını canlı izleyebilir, öğrencilere müdahale edebilir, sınav başlatabilir, interneti kesebilir ve sesli anons yapabilir. Ancak sistem kritik ayarlarını veya sertifikaları değiştiremez.
- Gözlemci (Observer): Sadece ekranları ve öğrenci durumlarını izleme yetkisine sahiptir; komut gönderemez.
Cihaz Keşfi ve Öğretmen Onayı (Discovery & Enrollment)
Okidia'nın en güçlü yanlarından biri "Sıfır Yapılandırma" mimarisidir. Öğrencilerin IP adreslerini tek tek girmeniz gerekmez:
- Öğrenci bilgisayarı açıldığında yerel ağa mDNS üzerinden "Ben buradayım" sinyali gönderir.
- Öğrenci bilgisayarı kendi içinde 4096-bitlik güvenli bir anahtar ve sertifika isteği (CSR) üretir.
- Master konsolunda "Onay Bekleyen İstemciler" bildirimi yanıp söner.
- Öğretmen, gelen cihazın adını (örn. LAB-PC-12) ve IP adresini görüp "Onayla (Öğrenci)" veya "Akıllı Tahta" seçeneğini tıklar.
- Broker sunucusu bu isteği imzalar ve öğrenci cihazına güvenli mTLS kimliği iletir. Cihaz artık ömür boyu şifrelenmiş olarak tanınır.
Sınav Modu ve Çift Yönlü Web Kalkanı
Uygulamalı sınavlarda veya dikkat dağıtıcı unsurları engellemek istediğiniz anlarda "Sınav Modu" butonuna tıklamanız yeterlidir.
Sınav Modu Başlatıldığında Neler Olur?
-
İnternet Tamamen Kilitlenir:
Windows cihazlarda Windows Gelişmiş Güvenlik Duvarı (outbound port 80/443),
Linux cihazlarda ise
iptableskural zincirleri devreye girer. Öğrenci tarayıcıyı açsa dahi hiçbir siteye erişemez. - Pano (Clipboard) Koruması: Öğrencilerin dışarıdan veya USB belleklerden kod/metin kopyalayıp yapıştırması engellenir.
- Süre Sayacı ve Uyarı Başlığı: Öğrenci ekranının üst köşesinde sınavın kalan süresini gösteren şeffaf ve sabit bir bilgi bandı yer alır.
- Sınav Bitimi: Öğretmen "Sınavı Bitir" dediğinde tek tuşla tüm kısıtlamalar kaldırılır, varsa sınav dosyaları öğretmenin klasörüne toplanır.
Sesli Anons ve Donanımsal Ses Denetimi
Laboratuvar ortamında kulaklık takılı öğrencilere sesinizi duyurmak bazen çok zordur. Okidia bu sorunu iki güçlü yöntemle çözer:
1. Yerel Canlı Sesli Anons
Öğretmen konsolundaki mikrofon ikonuna tıklayın, anonsunuzu konuşun ve bırakın. Qt6 yerel multimedya motoru (harici FFmpeg olmadan) sesinizi yüksek kalitede sıkıştırır ve tüm öğrenci hoparlörlerinden/kulaklıklarından aynı anda ve anında yayınlar.
2. Donanımsal Ses Seviyesi ve Sessize Alma (Mute)
Öğretmen Master konsolundaki ses slider'ı ile seçili öğrencilerin veya tüm sınıfın ses seviyesini 0 ile 100 arasında değiştirebilir ya da tek tıkla tamamen sessize alabilir.
- Windows İstemciler: Yerel Windows WASAPI (Windows Audio Session API) üzerinden donanımsal ses kartına doğrudan müdahale edilir.
- Linux İstemciler: PulseAudio ve modern PipeWire ses sunucuları üzerinden ses kartı anında susturulur.
Felaket Kurtarma ve Şifreli 3 Veritabanı Yedekleme (.okbak)
Okul sunucularında donanım arızaları veya elektrik kesintileri yaşanabilir.
Okidia v3 .okbak felaket kurtarma motoru, okulunuzun tüm konfigürasyonunu
tek bir şifreli dosyada güvenceye alır:
Otomatik Gece 03:00 Yedeklemesi
Broker sunucusu her gece saat 03:00'te sistem, denetim ve sohbet veritabanlarının şifreli yedeğini alır. Son 7 günlük yedeği saklar, eskileri otomatik temizler.
Elektrik Kesintisi Telafisi (Anacron)
Gece elektrikler kesilmişse ve sunucu kapalı kalmışsa endişelenmeyin! Sunucu sabah açıldıktan 5 dakika sonra sistem kararlı hale gelince kaçırılan yedeği otomatik olarak tamamlar.
Geri Yükleme Nasıl Yapılır?
- Master konsolunda Ayarlar → Felaket Kurtarma sekmesini açın.
- "Yedekten Geri Yükle" butonuna tıklayıp
.okbakdosyanızı seçin. - Yedekleme şifrenizi girin. Sistem saniyeler içinde tüm sertifikaları ve cihazları geri yükler.
Adli Denetim Günlüğü ve Raporlama (ReportPanel)
Okidia'da gerçekleşen her işlem (kilit açma, internet engelleme, sınav başlatma,
dosya gönderimi, güç komutları ve oturum hareketleri) merkezi SQLite denetim
veritabanına (okidia_audit.db) kaydedilir:
- 9 Farklı Kategori Filtresi: Sınav, Kilit, İnternet, Güç, Dosya, Sohbet vb.
- Zaman Aralıkları: Son 24 Saat, Bugün, Dün, Bu Hafta, Bu Ay veya Özel Tarih Aralığı.
- Rapor Dışa Aktarma: Tek tıkla resmi tutanaklara eklenebilecek vektörel PDF (A4 Yatay), Excel uyumlu CSV veya modern HTML raporu oluşturabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
